Trend na bycie eko staje się coraz bardziej powszechny, a zdrowa żywność zajmuje coraz więcej miejsca na sklepowych półkach. Również sklepy wielkopowierzchniowe poświęcają całe działy na półki z produktami oznaczonymi jako „bio”. Dziś z tej zdrowej mody korzystają nie tylko osoby będące na diecie i cierpiące na alergie pokarmowe, ale przede wszystkim osoby świadome negatywnego wpływu wysokoprzetworzonej żywności na nasz organizm. Chleb własnego wypieku wpisuje się w ten trend doskonale, a my zyskujemy pewność, że spożywamy prawdziwe, zdrowe i często bardzo smaczne pieczywo. Zalety domowego chleba Jak upiec chleb w domu Jak upiec chleb na drożdżach Jak upiec chleb na zakwasie Jak zrobić zakwas Akcesoria do pieczenia chleba Naczynie do wyrabiania ciasta Waga i dzbanek z miarką Przydatny termometr Naczynie do pieczenia chleba Jak przechowywać chleb pieczony w domu Przepisy na domowy chleb z piekarnika Chleb na świeżych drożdżach Chleb na zakwasie Chleb ze słonecznikiem Chleb z pestkami dyni na miodzie Chleb korzenny z czarnym sezamem Chleb bezglutenowy z czarnuszką 1. Zalety domowego chleba Z każdym rokiem spożycie, a właściwie sprzedaż chleba wciąż spada. Nie tylko ze względu na zmianę nawyków żywieniowych, ale przede wszystkim na niską jakość taniego pieczywa, które oferuje większość sklepów spożywczych. Taka sytuacja skłania coraz częściej miłośników smaku świeżego, prawdziwego pieczywa, by zdecydować się na samodzielny wypiek chleba w domu. Chleb pieczony w domu nie tylko znacznie lepiej smakuje, ale również pięknie pachnie, długo pozostaje świeży i nawet lekko wyschnięty nie traci swoich wartości. Samodzielne wypiekanie chleba daje możliwość wyboru składników wysokiej jakości, począwszy od mąki i zdrowych dodatków, po wodę. Chleb pieczony w domu jest wolny od konserwantów i sztucznych spulchniaczy, które nie tylko mają negatywny wpływ na smak, ale spożywane w większych ilościach, mogą pogorszyć stan układu pokarmowego i całego organizmu. Jedząc własnoręcznie wypieczony, domowy chleb, mamy pewność, że nie zaszkodzi, a jego smak wynagrodzi czas poświęcony na przygotowanie. Piekąc chleb w warunkach domowych, możemy dostosować jego składniki do upodobań domowników lub próbować nowych, ciekawych receptur, a w przypadku alergii lub wymagającej diety możemy użyć odpowiedniej mąki nie zawierającej glutenu. To idealnie rozwiązanie dla osób chorujących na celiakię, jak i starających się wyeliminować lub ograniczyć gluten z jadłospisu z powodu nadwagi lub innych zdrowotnych względów. 2. Jak upiec chleb w domu Wbrew pozorom pieczenie chleba w domu jest bardzo łatwe, a podstawowe przepisy są proste i nie wymagają większego wysiłku. Wystarczy dobra mąka, woda i sól oraz trochę drożdży i podstawowe przybory kuchenne. Jak upiec chleb na drożdżach Pieczenie chleba na drożdżach jest znacznie łatwiejsze niż tradycyjnego chleba na zakwasie i możemy go przygotować w ciągu kilku godzin. Wystarczy połączyć w dużej misce pszenną mąkę z ciepłą wodą, dosypać sól i odpowiednią ilość drożdży, a następnie dokładnie wymieszać, ugnieść i odstawić w ciepłe miejsce, by ciasto wyrosło i spulchniało. Następnie należy przełożyć je do foremki, wstawić do gorącego piekarnika i piec około 30 minut lub do momentu, kiedy skórka będzie złocistobrązowa. Jak upiec chleb na zakwasie Możemy też skorzystać z dawnej metody i upiec tradycyjny chleb na zakwasie. Wymaga to wcześniejszego przygotowania zakwasu najlepiej na bazie żytniej mąki i ciepłej wody. Aby zakwas wystarczająco sfermentował i w pełni osiągnął swoje spulchniające właściwości, należy do ciepłej wody wsypać niewielką ilość żytniej mąki i poczekać 4 dni, sukcesywnie go dokarmiając. Kiedy zakwas jest gotowy dodajemy go do ciasta zamiast drożdży, czekamy aż wyrośnie, przekładamy do odpowiedniego naczynia i pieczemy w piekarniku do momentu, w którym skórka stanie się złocistobrązowa. Dobrze upieczony chleb na zakwasie wymaga poświęcenia większej ilości czasu, ale jest wyjątkowo smaczny, wspiera pracę jelit i wpływa pozytywnie na ich florę bakteryjną. Przy odpowiednim przechowywaniu jego przydatność do spożycia jest wyjątkowo długa. Jak zrobić zakwas Przepis na zakwas jest bardzo prosty. Wystarczy 100 mililitrów letniej wody i 100 gramów żytniej mąki oraz większe naczynie, które zmieści pieniący się zakwas. W naczyniu mieszamy oba składniki, przykrywamy ściereczką i odstawiamy w ciepłe miejsce. Do mieszania nie używamy metalowych sztućców. Najlepiej nadaje się do tego patyczek do szaszłyków lub drewniana łyżka. Przez kolejne 4 dni dokarmiamy zakwas, czyli dodajemy łyżkę mąki i łyżkę wody, a następnie z powrotem odstawiamy naczynie w ciepłe miejsce. Po 4 dniach zakwas jest gotowy i można użyć go do wyrobu ciasta na domowy chleb. Jeśli nie zużyjemy całego zakwasu, resztę wstawiamy do lodówki, gdzie może stać przez dwa tygodnie. Zakwas przechowywany w lodówce nie potrzebuje dokarmiania. 3. Akcesoria do pieczenia chleba Przystępując do pieczenia chleba, oprócz przepisu i wszystkich składników powinniśmy przygotować odpowiednie akcesoria, które ułatwią nam pracę. Naczynie do wyrabiania ciasta Przede wszystkim potrzebujemy odpowiedniego naczynia do wygodnego przygotowania ciasta. Najlepiej sprawdzi się szklana lub ceramiczna miska, na tyle duża, by zmieściła wszystkie składniki i pozwalała na swobodne wyrobienie ciasta. Jeśli chcemy wyrobione ciasto pozostawić do wyrośnięcia w tym samym naczyniu, warto wziąć pod uwagę fakt, że zwiększy się jego objętość. Dlatego najlepiej wybrać pojemną miskę, by ciasto nie wyszło poza naczynie. Waga i dzbanek z miarką Gdy potrzebujemy odmierzyć precyzyjnie ilość i zachować idealne proporcje składników jakie zawiera przepis na domowy chleb, przyda nam się dokładna waga kuchenna. Dzięki niej zważymy nie tylko produkty sypkie, takie jak mąka, ale również inne dodatki do chleba w postaci nasion, orzechów czy suszonych owoców. Jeśli przepis na chleb zawiera składniki, które musimy odmierzyć w litrach lub mililitrach, warto mieć pod ręką wygodny dzbanek z miarką, który ułatwi odmierzyć dokładnie potrzebną ilość składników. Wybierając dzbanek z miarką, warto zwrócić uwagę czy oprócz miarki posiada również przelicznik podstawowych produktów, takich jak mąka, mleko i woda. Jeśli nie posiadamy wagi, a w przepisie znajdują się składniki podane w mililitrach i gramach, praktyczny przelicznik pomoże odmierzyć odpowiednią ilość. Przydatny termometr Do przygotowania zakwasu potrzebujemy odpowiednio ciepłej wody. Najlepsza temperatura do rozpoczęcia i utrzymania jego fermentacji to ok. 38°C. Woda nie może mieć jednak więcej niż 40°C, ponieważ wyższa temperatura zniszczy bakterie i zatrzyma proces fermentacji. Jeśli nie mamy pewności czy przygotowana woda nie jest zbyt zimna lub zbyt gorąca, pomoże w tym termometr kucharski. Najlepiej sprawdzi się termometr wykonany ze stali nierdzewnej, która nie reaguje z kwaśnym odczynem fermentacji. Za pomocą takiego termometru w trakcie całego procesu można bezpiecznie sprawdzać czy odpowiednia temperatura utrzymuje się i stwarza optymalne warunki do fermentacji. Naczynie do pieczenia chleba Kolejnym bardzo ważnym elementem jest odpowiednie naczynie umożliwiające pieczenie chleba w piekarniku w wysokiej temperaturze. Świetnie nadają się do tego formy do pieczenia ciasta, zwłaszcza tzw. keksówka, czyli blacha do pieczenia keksa o prostokątnym kształcie i wystarczająco wysokich ściankach, pokryta powłoką odporną na przywieranie. Znakomitym rozwiązaniem jest również silikonowa forma do chleba wykonana z wysokiej jakości żaroodpornego silikonu, który sprawia, że chleb podczas pieczenia nie przywiera do formy i można go bez trudu z niej wydobyć. Silikonowa forma jest bardzo praktyczna i wygodna w użytkowaniu. Nadaje się do stosowania w piekarnikach gazowych, elektrycznych oraz z termoobiegiem. Można ją bezpiecznie myć w zmywarce. Jako forma do pieczenia chleba równie dobrze sprawdzi się szklane naczynie żaroodporne przystosowane do temperatury 500°C. Z powodzeniem upieczemy w nim chleb w piekarniku, a po ostygnięciu wyjmiemy łatwo gotowe pieczywo. Oprócz typowych, blaszanych form i naczyń z żaroodpornego szkła można skorzystać z naczyń wykonanych z gliny. Do pieczenia chleba doskonale nadaje się tzw. garnek rzymski, którego nazwa bierze się od tradycyjnych, glinianych naczyń używanych w starożytności. Przed każdym użyciem garnek należy moczyć w wodzie ok. 30 minut, by porowata struktura ścianek nasiąknęła wilgocią. Dzięki niej pieczony chleb nie wyschnie i będzie miał przyjemną, puszystą strukturę. Korzystając z garnka rzymskiego należy pamiętać, że jego porowata struktura oprócz wody pochłania również zapachy. Jeśli chcemy więc, by nasz chleb nie przeszedł innymi zapachami, warto używać dwóch naczyń – jednego do dań obiadowych, a drugiego do chleba i słodkich wypieków. Do pieczenia chleba i ciast świetnie nadaje się wąska forma rzymska. Sprawdzi się również doskonale jako naczynie, w którym można pozostawić ciasto do wyrośnięcia. Formę lub garnek rzymski można również delikatnie natłuścić naturalnym masłem lub olejem, dzięki czemu ciasto nie przylgnie do porowatych ścianek, a po upieczeniu ułatwi wydobycie chleba z naczynia. Jeśli chcemy, by garnek rzymski służył nam długo, warto zwrócić uwagę, aby wstawiać go do zimnego piekarnika i nie poddawać zbyt gwałtownym zmianom temperatur. Pieczenie powinno się odbywać w temperaturze 180-230°C, a w piekarniku z termoobiegiem najwyżej 200°C. Do pieczenia chleba możemy wykorzystać również z powodzeniem ceramiczne naczynie przeznaczone do zapiekania. Należy jednak pamiętać, że naczynia ceramiczne, tak jak garnki rzymskie, można używać zazwyczaj do temperatury 200°C. Naczynia z ceramiki są bardzo praktyczne. Ich gładka powierzchnia sprawia, że upieczony chleb nie przywiera do ścianek, a wyjęcie gotowego pieczywa nie stanowi najmniejszego problemu. 4. Jak przechowywać chleb pieczony w domu W przeciwieństwie do wypieków masowej produkcji, chleb z własnego wypieku nadaje się do spożycia bardzo długo pod warunkiem, że jest dobrze wypieczony, naturalnie wystudzony i odpowiednio przechowywany. Wyjęty z piekarnika chleb jest bardzo gorący, dlatego zanim włożymy go do pojemnika musimy poczekać aż całkowicie wystygnie. Ciepły chleb schowany w foliowej reklamówce lub woreczku to najgorszy błąd jaki można popełnić. Chleb zwilgotnieje, jego skórka straci chrupkość, a wnętrze puszystą konsystencję. Takie pieczywo staje się gumowate i niesmaczne. Kiedy chleb całkowicie ostygnie, możemy przełożyć go do specjalnego pojemnika. Pieczywo najlepiej przechowuje się w pojemnikach zamykanych, ale nie idealnie szczelnych. Niewielki dostęp świeżego powietrza sprawia, że pieczywo nie zepsuje się ani nie pokryje pleśnią. Nawet jeśli lekko podeschnie, wciąż będzie nadawać się do spożycia. Najlepszym pojemnikiem do pieczywa jest pojemnik zrobiony z naturalnego lub neutralnego materiału. Tak jak inne pojemniki na żywność, nie powinien emitować żadnych toksycznych substancji. Do przechowywania domowego chleba najlepiej nadaje się klasyczny pojemnik drewniany lub metalowy. Chlebak drewniany jest niedrogi, zapewnia utrzymanie odpowiedniej temperatury, sprawia, że chleb „oddycha” i chroni go przed nadmiernym wietrzeniem. Zazwyczaj jest solidnie wykonany i świetnie się prezentuje, zwłaszcza w kuchni urządzonej w stylu vintage. Do nowocześnie wyposażonej kuchni pasować będzie chlebak metalowy, który również utrzymuje dłuższą świeżość przechowywanego chleba, a dodatkowo jest łatwy w utrzymaniu czystości, nie odbarwia się i nie chłonie żadnych kuchennych zapachów. Jeśli lubimy przedmioty w kolorowej stylistyce i ciekawej formie, świetnym wyborem będzie wzorzysty chlebak z bambusową przykrywką, która dodatkowo może służyć jako deska do krojenia chleba. To idealne rozwiązanie, jeśli nie chcemy kroić chleba na desce przesiąkniętej zapachami innych produktów, a nie zawsze pamiętamy, której deski używamy zazwyczaj do pieczywa. Kolejnym pomysłowym rozwiązaniem jest chlebak z deską do krojenia w formie drewnianej kratki umieszczonej w metalowej tacce. Dzięki takiej konstrukcji okruchy krojonego chleba spadają między szczebelkami na tacę, z której łatwo je usunąć. Całość pełni również rolę zamknięcia pojemnika, a ciekawy design sprawia, że można użyć go do podania chleba nawet przy elegancko zastawionym stole. Ciekawą alternatywą dla chlebaków jest lniany lub bawełniany worek do przechowywania pieczywa. To tradycyjny sposób przechowywania chleba, dzięki któremu pieczywo szybko nie wysycha, a skórka jest chrupiąca. Worek z naturalnego materiału jest łatwy do utrzymania w czystości – można go prać w temperaturze do 30°C. 5. Przepisy na domowy chleb z piekarnika Przepisów na domowy chleb jest sporo. Trzymając się receptury i postępując krok po kroku, mamy dużą szansę upiec chleb, który będzie nie tylko smaczny, ale przede wszystkim zdrowy. Każdy przepis można zmodyfikować wg własnego gustu. Nie bójmy się eksperymentów. Chleb na świeżych drożdżach Składniki: 750 g mąki pszennej 500 ml ciepłej wody 25 g drożdży (ćwierć kostki) 1 łyżka oleju 1 łyżeczka cukru 1 łyżeczka soli Przygotowanie: Do większej miski wlewamy pół litra ciepłej wody, wrzucamy rozdrobnione drożdże i rozpuszczamy, mieszając drewnianą łyżką lub łopatką. Aby drożdże zaczęły rosnąć, woda powinna być ciepła, ale nie gorąca. Jej temperatura nie może przekroczyć 40°C. Gdy już wszystkie drożdżowe grudki rozpuszczą się, dodajemy mąkę, olej, cukier i sól. Wszystkie składniki dokładnie mieszamy. Miskę owijamy folią i odstawiamy w ciepłe miejsce na 3 godziny, by ciasto urosło. Po wyrośnięciu możemy włożyć ciasto do lodówki na 24 godziny lub od razu zabrać się za wypiek. Wyrośnięte ciasto wyjmujemy z miski i przekładamy do formy wyłożonej papierem do pieczenia lub żaroodpornego naczynia. Powierzchnię ciasta delikatnie nacinamy i delikatnie posypujemy mąką. Tak przygotowane wkładamy do piekarnika rozgrzanego do 230°C. Ustawiamy je na środkowym ruszcie, natomiast pod nim umieszczamy dodatkowe żaroodporne naczynie z wodą. Dzięki parującej wodzie pieczony chleb pieczony nie będzie wysychać. Pieczemy około 35 minut, do momentu, w którym skórka się zarumieni. Gotowy chleb wyjmujemy z piekarnika i odstawiamy do całkowitego wystygnięcia. Chleb na zakwasie Składniki: 500 g mąki żytniej chlebowej (typ 720) 200 g żytniego zakwasu 400 ml ciepłej wody 1 łyżeczka cukru 1 łyżka soli Przygotowanie: Do odpowiedniej wielkości miski wlewamy pół litra ciepłej wody, dodajemy mąkę, zakwas, cukier i sól. Wszystkie składniki dokładnie mieszamy. Tak przygotowane ciasto przekładamy do formy, wygładzamy powierzchnię i na kilka godzin odstawiamy w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. Czas potrzebny do wyrośnięcia zależy od wielu czynników, między innymi od tym temperatury i mocy zakwasu. Kiedy ciasto wyraźnie urośnie, wkładamy je do piekarnika rozgrzanego do temperatury 230°C. Pieczemy przez 15 minut, po czym zmniejszamy temperaturę do 210°C i pieczemy kolejne 40 minut. Po wyłączeniu piekarnika chleb wyjmujemy i odstawiamy do całkowitego wystygnięcia. Chleb ze słonecznikiem Składniki: 250 g mąki pszennej (typ 450) 250 g mąki pszennej pełnoziarnistej 400 ml ciepłej wody 25 g drożdży (ćwierć kostki) 200 g pestek ze słonecznika 1 łyżka soli 1 łyżeczka cukru Przygotowanie: Do mniejszego naczynia wlewamy 3-4 łyżki ciepłej wody, następnie dodajemy cukier i drożdże, by zrobić zaczyn. Mieszamy tak długo, aż drożdżowe grudki rozpuszczą się całkowicie. Oba rodzaje mąki przesiewamy za pomocą sitka do miski. Dodajemy sól i mieszamy. Następnie dodajemy drożdżowy zaczyn, wodę i pestki słonecznika, pozostawiając 2-3 łyżki pestek do posypania ciasta w formie. Wszystkie składniki dokładnie mieszamy do momentu, w którym ciasto stanie się elastyczne. Tak przygotowaną masę odstawiamy pod przykryciem w ciepłe miejsce na minimum pół godziny, by ciasto podwoiło swoją objętość. Gdy ciasto widocznie wyrośnie, ponownie dokładnie je mieszamy. Tak przygotowaną masę przekładamy do formy keksowej lub żaroodpornego naczynia, przykrywamy ściereczką i odstawiamy do wyrośnięcia na 20 minut. Następnie posypujemy ciasto pestkami słonecznika i wstawiamy do pieca rozgrzanego do 220°C. Pieczemy 15 minut, a następnie zmniejszamy temperaturę do 200°C i pieczemy kolejne 30 minut. Po wyłączeniu piekarnika upieczony chleb wyjmujemy i odstawiamy do całkowitego wystygnięcia. Chleb z pestkami dyni na miodzie Składniki: 250 g mąki pszennej (typ 450) 250 g mąki żytniej do wypieku chleba 400 ml ciepłej wody 25 g drożdży (ćwierć kostki) 200 g pestek dyni 1 łyżka soli 1 łyżka miodu lipowego Przygotowanie: Aby przygotować drożdżowy zaczyn, wlewamy do szklanki 3-4 łyżki ciepłej wody. Rozpuszczamy w niej miód, a następnie dodajemy drożdże i mieszamy tak długo, aż drożdżowe grudki rozpuszczą się całkowicie. Za pomocą sitka przesiewamy oba rodzaje mąki i przesypujemy do większej miski. Dodajemy sól i mieszamy. Następnie dodajemy drożdżowy zaczyn, wodę i pestki dyni, pozostawiając 2-3 łyżki pestek dyni do posypania ciasta. Wszystkie składniki dokładnie mieszamy do momentu, w którym ciasto stanie się elastyczne. Tak przygotowaną masę odstawiamy pod przykryciem w ciepłe miejsce na minimum pół godziny, by ciasto wyrosło. Gdy ciasto widocznie powiększy swoją objętość, ponownie dokładnie je mieszamy. Tak przygotowaną masę przekładamy do formy lub żaroodpornego naczynia, przykrywamy ściereczką i odstawiamy w ciepłe miejsce na 20 minut. Po upływie tego czasu posypujemy wierzch ciasta pestkami dyni i wstawiamy do pieca rozgrzanego do 220°C. Pieczemy 15 minut, a następnie zmniejszamy temperaturę do 200°C i pieczemy kolejne 30 minut. Upieczony chleb wyjmujemy i odstawiamy do całkowitego wystygnięcia. Chleb korzenny z czarnym sezamem Składniki: 250 g mąki żytniej razowej 250 g mąki pszennej razowej 400 ml ciepłej wody 25 g drożdży (ćwierć kostki) 2 łyżki przyprawy korzennej 1 łyżka czarnego sezamu 1 łyżka soli 1 łyżka miodu rzepakowego Przygotowanie: Zaczynamy od przygotowania drożdżowego zaczynu. Wlewamy do szklanki 3-4 łyżki ciepłej wody. Rozpuszczamy w niej miód, następnie dodajemy drożdże i mieszamy do momentu całkowitego rozpuszczenia się drożdżowych grudek. Oba rodzaje mąki i przesypujemy przez sitko do większej miski, dodajemy sól i mieszamy. Następnie wlewamy drożdżowy zaczyn, wodę i dodajemy przyprawę korzenną. Wszystkie składniki dokładnie mieszamy do momentu, w którym ciasto stanie się elastyczne. Wymieszane ciasto odstawiamy pod przykryciem w ciepłe miejsce na minimum pół godziny, by dobrze wyrosło. Gdy ciasto widocznie powiększy swoją objętość, ponownie dokładnie je mieszamy. Tak przygotowaną masę przekładamy do formy lub żaroodpornego naczynia, przykrywamy ściereczką i odstawiamy w ciepłe miejsce na 20 minut. Następnie posypujemy ciasto z sezamem i wstawiamy do pieca rozgrzanego do 230°C. Pieczemy 10 minut, a następnie zmniejszamy temperaturę do 200°C i pieczemy kolejne 30 minut. Upieczony chleb wyjmujemy i odstawiamy do całkowitego wystygnięcia. Chleb bezglutenowy z czarnuszką Składniki: 250 g mąki gryczanej 200 g mąki kukurydzianej 50 g mąki ryżowej 400 ml ciepłej wody 25 g drożdży (ćwierć kostki) 4 łyżki siemienia lnianego 4 łyżki pestek słonecznika 2 łyżeczki czarnuszki 1 łyżka soli 1 łyżka cukru Przygotowanie: Do szklanki wlewamy 3-4 łyżki ciepłej wody. Rozpuszczamy w niej cukier, a następnie dodajemy drożdże i mieszamy tak długo, aż drożdżowe grudki rozpuszczą się całkowicie. Mąkę, zarówno gryczaną, jak i kukurydzianą, przesiewamy do większej miski, dodajemy sól i mieszamy. Następnie wlewamy wodę i drożdżowy zaczyn. Dosypujemy siemię, pestki słonecznika i czarnuszkę, pozostawiając szczyptę czarnuszki do posypania powierzchni ciasta przed wstawieniem go do piekarnika. Wszystkie składniki dokładnie mieszamy do momentu, w którym ciasto stanie się elastyczne. Wymieszane ciasto odstawiamy pod przykryciem w ciepłe miejsce na pół godziny, by dobrze wyrosło. Kiedy ciasto podwoi swoją objętość, ponownie je mieszamy i przekładamy do formy lub żaroodpornego naczynia. Naczynie z ciastem przykrywamy ściereczką i odstawiamy w ciepłe miejsce na 15-20 minut, by podrosło. Po upływie tego czasu posypujemy wierzch ciasta czarnuszką, wstawiamy do pieca nagrzanego do 230°C i pieczemy 50 minut. Upieczony chleb wyjmujemy z piekarnika i odstawiamy do całkowitego wystygnięcia. Wypiek chleba w warunkach domowych to nie tylko przydatna umiejętność, ale przede wszystkim zdrowa alternatywa dla pieczywa z oferty marketów. Wiemy co jemy, a przy okazji możemy zaprosić do naszej domowej piekarni najbliższych, razem poeksperymentować i cieszyć się wspólnie smakiem świeżo wypieczonego chleba.